MARKETING I ZARZĄDZANIE   
Październik 2000

Bogusław J. Feder

MISTRZOSTWO PRZYWÓDZTWA

Wśród najważniejszych umiejętności pożądanych w zmieniającym się świecie są umiejętności przywódcze. Jak już wspomniałem w poprzednich artykułach przywództwo jest najbardziej potrzebne w czasie niepewności, braku stabilności lub w czasach gwałtownych zmian społeczno-ekonomicznych. W takich sytuacjach ludzie najbardziej potrzebują jasno wytyczonego kierunku, czegoś co odwróci ich uwagę od bieżących niepokojów związanych z egzystencją i jednocześnie połączy wszystkich we wspólnym wysiłku osiągnięcia stanu pożądanego i oczekiwanego, realizacji wizji przyszłości lub przybliżenia się do niej w sposób zauważalny.

Potrzeba przywództwa staje się coraz bardziej oczywista w miarę jak próbujemy dostosować się do narastających zmian w społeczeństwie i w miejscu pracy. Z upływem czasu próbujemy znaleźć własne przeznaczenie, cel i sens działania, znaleźć przewodnik dla nas samych, naszych rodzin, organizacji i społeczności samorządowych. Stąd skuteczne przewodzenie staje się niezbędną oczywistością.

Co to jest przywództwo i kto je posiada? Czy można rozwinąć cechy przywódcze, czy przychodzimy z nimi na świat? Jedni mówią, że przywództwa trzeba się nauczyć i zasłużyć na nie, inni, że jest to prezent dany nam z chwilą narodzin. Myślę, żę prawda leży gdzieś pomiędzy tymi stwierdzeniami.
Literatura koncentruje się głównie na charakterystyce przywódcy jako dobrego lidera. Te charakterystyki niestety są zwykle niestety zbyt ogólne dla kogoś, kto próbuje stać się lepszym przywódcą. Ma przykład stwierdzenia, że przywódcy to optymiści, lub że są uczciwi lub inspirujący dają tylko trochę praktycznego poparcia dla specyficznych umiejętności, które muszą być rozwinięte lub udoskonalone. To są typowe przykłady ocen czyjegoś zachowania.

Często opis efektywnego przywództwa podkreśla to, co jest skuteczne w poszczególnych firmach, kulturach lub otoczeniu. Jednakże działanie, styl lub charakterystyka dobrego przywódcy w jednym kontekście może być nieefektywna a nawet destrukcyjna w innym kontekście.

Niektóre studia przywództwa koncentrują się na osiąganiu wyników jako miernik skutecznego przywództwa wskazując, że "dobrzy przywódcy" tworzą wizje, mobilizują zaangażowanie, rozpoznają potrzeby etc. Jednakże sama wiedza o celach nie jest wystarczająca. Kluczem do rozpoznania przywództwa jest posiadanie ich jako umiejętności w sferze intelektualnej i w zachowaniach tak, aby mogły być praktycznie wykorzystane.

Definiując efektywne przywództwo ważne jest rozróżnienie pomiędzy: a) liderem, b) przywództwem, c) przewodzeniem. Pozycją lidera jest rola w jakimś systemie, grupie. Osoba posiadająca formalną rolę lidera może mieć lub nie umiejętności lub zdolności przywódcze lub być zdolna do przewodzenia lub też nie. Przywództwo jest odnoszone raczej do osobistych umiejętności i zdolności oraz stopnia, w jaki wpływa na innych. Przewodzenie jest rezultatem i połączeniem roli i zdolności przywódczych do wpływania na innych w konkretny sposób.

Pojawiło się wiele zamieszania w badaniach nad przywództwem, ponieważ są trzy fundamentalnie różne perspektywy przywództwa (Nicholls 1988): Meta-, Macro- i Micro-Przywództwo.
Meta-przywództwo tworzy ruch wokół różnych kierunków (np. zieloni, głasnosc, solidarność). Meta-przywództwo łączy jednostki poprzez wizję lidera ze środowiskiem. Działając uwalnia energię i tworzy entuzjastycznych zwolenników podążających za generalną ideą.

Macro-przywództwo, którego wkład w tworzenie sukcesu organizacji jest wypełniony poprzez znalezienie kierunku oraz budowanie kultury organizacyjnej. Znalezienie kierunku może być spostrzegane również jako znalezienie drogi do osiągnięcia sukcesu. Budowanie kultury organizacyjnej może być definiowane także jako przyciąganie ludzi do sensownego działania, co może oznaczać wspólną podróż w jednym kierunku z odnalezieniem i z pełnym wykorzystaniem obecnych własnych możliwości.. Aktywność macro-przywództwa może oddziaływać na jednostkę w celu osiągnięcia jedności organizacyjnej, mówi o istnieniu jednostki w całej organizacji, grupie, departamencie lub oddziale. Przywództwo opiera się głównie na udzieleniu odpowiedzi współpracownikom na następujące pytania: po co istnieje organizacja? Gdzie jest moje miejsce w organizacji? Jak jestem wartościowany, oceniany? Czego się ode mnie oczekuje. Dlaczego powinienem przyjąć zobowiązanie pracy? W trakcie takiego procesu przywódca tworzy zobowiązanie (lub nie) członków zespołu. 
W odróżnieniu od dwóch poprzednich micro-przywództwo koncentruje się na wyborze określonego stylu przywództwa dla tworzenia odpowiedniej atmosfery w miejscu pracy i utrzymania współpracy dla wykonania zadania dopasowując styl zarówno jeśli chodzi o zachowania w relacjach między ludźmi, jak też zachowania w osiąganiu celów. 

Wybór przywództwa wymaga zaangażowania i połączonych w tym samym stopniu trzech różnych zależności przywódczych. Typowe przywództwo jest zatem umiejscowione w konkretnym przypadku i jego celem jest zawsze prowadzenie innych do osiągnięcia celu. 

Tak więc przywództwo wymaga różnych umiejętności: zarówno osobistych, ale też umiejętności tworzenia relacji, umiejętności myślenia systematycznego, uporządkowanego oraz myślenia strategicznego. 

Umiejętności osobiste wskazują na sposób w jaki przywództwo ukazuje się innym w poszczególnych sytuacjach. Pozwalają one wybrać lub generować najbardziej odpowiedni stan, postawę, kryteria i strategię z jakimi pojawia się w określonej sytuacji. Inaczej mówiąc, umiejętności osobiste są procesem, w trakcie którego przywódca potrafi sam siebie kreować, sam siebie prowadzić.
Umiejętności tworzenia relacji są związane ze zdolnościami zrozumienia, motywowania i porozumiewania się z innymi ludźmi. Jest to zdolność wczucia się w model postrzegania rzeczywistości innej osoby, rozpoznania sytuacji problemowej i przeszkód oraz zrozumienia problemu, w jakim organizacja i współpracownicy poruszają się.

Umiejętności strategicznego myślenia są niezbędne do osiągnięcia określonych celów . Strategiczne myślenie angażuje zdolność określenia stanu pożądanego, oszacowania stanu początkowego i nakreślenia nawigacji drogi, która ma prowadzić od stanu początkowego do stanu pożądanego. Kluczowym elementem w myśleniu strategicznym jest określenie, jakimi operacjami myślowymi będziemy się posługiwać dla najbardziej efektywnego poruszania się ze stanu początkowego do pożądanego.

Umiejętność myślenia systematycznego (uporządkowanego) jest używana do definiowania i zrozumienia sytuacji problemowej, w jakiej przywódca i współpracownicy współdziałają. Myślenie systematyczne jest podstawą do umiejętności efektywnego rozwiązywania problemów i zdolności tworzenia zespołu. Zdolność systematycznego myślenia jest prawdopodobnie w praktycznym i konkretnym zastosowaniu najbardziej dojrzałą cechą przywódcy.

Podsumowując: efektywne przywództwo jest sumą zaangażowania wszystkich wymienionych elementów, które tworzą całość istoty przywództwa w konkretnej sytuacji i środowisku.

DOSKONAŁOŚĆ POSTAWY I SAMOPREZENTACJI
- równowaga - zrównoważenie
- samoświadomość siebie i innych
- harmonia - zgodna postawa
DOSKONAŁOŚĆ W RELACJACH
- poszukiwanie i reprezentowanie pozytywnych intencji
- różnorodność punktów widzenia
- różne style myślenia
DOSKONAŁOŚĆ W POROZUMIEWANIU SIĘ
- zgodność komunikacji werbalnej i niewerbalnej
- odczytywanie ukrytych komunikatów
- rozróżnienie preferowanych różnic w porozumieniu
DOSKONAŁOŚĆ W ROZWIĄZYWANIU PROBLEMÓW
- całkowite i wieloaspektowe widzenia problemu
- sprawdzanie i selekcjonowanie opinii, ocen, krytyk
- rozróżnienie generalizacji i detali