biblioteka

Koszty w rachunkowości i prawie podatkowym na tle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego

Ireneusz Górowski


Wstęp
Słowo koszt ma w języku polskim bardzo szerokie znaczenie. Właściwe rozumienie tego terminu ma kluczowe znaczenie dla osób zajmujących się rachunkowością i prawem podatkowym. Wydaje się, że tak podstawowa kategoria powinna być jasno zdefiniowana, zarówno dla potrzeb rachunkowości, jak i prawa podatkowego. Nie oznacza to, że musi to być zdefiniowana tak samo, polski system opodatkowania opiera się bowiem na zasadzie niezależności prawa bilansowego i podatkowego. Praktyka gospodarcza wykazuje jednak, że regulacje podatkowe w zakresie kosztów uzyskania przychodu nie są spójne ani kompletne, a analiza konkretnych stanów prawnych z zakresu kosztów podatkowych w oderwaniu od ekonomicznego pojęcia kosztu prowadzi często do wniosków absurdalnych.

Koszty w rachunkowości
W rachunkowości pojęcie kosztów rozumiane jest bardzo szeroko. W u.r.¹(art. 3 ust. 1 pkt. 21, 22 oraz art. 42) zdefiniowane są poszczególne kategorie kosztów odpowiadające podziałowi wymaganemu dla sporządzenia rachunku zysków i strat. Ustawa wyróżnia więc koszty podstawowej działalności operacyjnej, koszty pozostałej działalności operacyjnej, koszty finansowe oraz straty nadzwyczajne, które są traktowane jako kategorie zbliżone do kosztów. Bilansowa definicja kosztów kształtowana jest przez memoriałowy charakter rachunkowości, zasadę współmierności i ostrożności. Koszt w kontekście rachunku zysków i strat nie da się jednak w bardzo prosty sposób zdefiniować². Tradycyjnie podawane definicje kosztów wiążą pojęcie kosztów z zużyciem zasobów wyrażonym w pieniądzu, które przyczynia się do powstania w danym okresie w przedsiębiorstwie efektu użytecznego³. Część kosztów w rachunkowości wynika jednak z realizacji zasady ostrożności, trudno określić w tym wypadku rzeczywiste zużycie majątku. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku tworzenia rezerw. Poniesienie kosztu powoduje zawsze zmniejszenie kapitału własnego jednostki, które nie jest spowodowane wycofaniem z przedsięwzięcia środków gospodarczych. Dlatego też nie ma potrzeby zamieszczania w ustawie zapisu, że przykładowo wydatki związane z nabyciem środka trwałego nie są kosztem - przez sam zakup nie następuje zużycie maszyny, budynku, środka transportu. Trzeba także zaznaczyć, iż ustawa nie wprowadza ograniczeń co do charakteru związku pomiędzy kosztem a przychodem - musi jednak zostać zachowana zasada współmierności przy odnoszeniu na wynik finansowy bieżącego okresu (w tych wypadkach, kiedy możliwe jest przypisanie kosztu do danego okresu) oraz, co jest oczywiste, koszt musi dotyczyć danego przedsiębiorstwa a nie na przykład majątku osobistego właściciela. Ustawa nie stawia też ograniczeń co do zasadności i celowości kosztu. Przykładowo wszelkiego rodzaju opłaty o charakterze sankcyjnym: kary umowne, administracyjne, odsetki karne stanowią w rachunkowości koszt. Podobnie nakłady, które nie przyniosły zamierzonego efektu gospodarczego - a więc nie przyczyniły się do uzyskania przychodu zalicza się do kosztów. Podczas procesu rachunkowej ewidencji kosztów nie następuje więc ich weryfikacja pod względem zasadności i celowości ich ponoszenia. Ocena taka może być oczywiście dokonana przez zainteresowane podmioty pod kątem odpowiedzialności służbowej, dyscyplinarnej czy karnej na podstawie zapisów w księgach handlowych i zgromadzonej dokumentacji.

Koszty w prawie podatkowym
Koncepcja kosztu uzyskania przychodu jest zbudowana na innych założeniach, choć generalnie chodzi tu także o ustalenie kosztów rzeczywistych, odpowiednio udokumentowanych a nie o koszty ustalane metodami zryczałtowanymi. Zasadnicze znaczenie ma art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. stanowiący, że "Kosztami uzyskania przychodu są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1". Taka definicja może budzić pewne wątpliwości natury formalnej. Sformułowanie zawarte w ustawie: "kosztami (...) są (...) koszty", w sytuacji gdy żaden inny przepis nie precyzuje pojęcia kosztów, powoduje, że pojęcie to zdefiniowane jest tylko częściowo⁴. Biorąc pod uwagę fakt, że prawo podatkowe formalnie ogranicza związki z prawem bilansowym nie można raczej posiłkować się pojęciem kosztu stosowanym w rachunkowości. Z definicji tej wynika jednak, że istnieją koszty nie będące kosztami uzyskania przychodu. Można więc stwierdzić, że pojęcie "koszt" jest pojęciem szerszym niż "koszt uzyskania przychodu". R. Mastalski pisze, że uregulowanie zawarte w omawianym art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. zostało oparte na "ekonomicznym pojęciu kosztów"⁵ (a więc bardzo pojemnym i szerokim). Z powołanego przepisu wynika, że aby koszt (w szerokim tego słowa znaczeniu) mógł być uznany za koszt uzyskania przychodu muszą być spełnione łącznie trzy warunki⁶. 

Po pierwsze, koszt musi być "poniesiony". O ile w rachunkowości moment poniesienia kosztu i jego zarachowywania nie jest zagadnieniem spornym, głównie za sprawą "memoriałowego spojrzenia" na istotę operacji gospodarczych, interpretacja tego terminu dla celów podatkowych przysparza wiele trudności. W literaturze można spotkać ze sprzecznymi interpretacjami. Zdaniem R. Mastalskiego "koszty poniesione" to koszty w szerokim znaczeniu "ekonomicznym"⁷, co sugerowałoby, że można je rozumieć podobnie, jak ujęte są w prawie bilansowym. I. Olchowicz pisze, że takie zestawienie pojęć może wskazywać, iż określenie "poniesiono" oznacza "opłacono"⁸, co prowadziłoby do zbliżenia pojęć "wydatek" i "koszt". I Ożóg proponuje uznawać koszt za poniesiony w przypadku, kiedy nastąpiło "obciążenie kosztem nie tylko w sensie ewidencyjnym, ale w znaczeniu realnym"⁹, a więc dokonano wydatku lub odpisu, któremu towarzyszyło zdarzenie w otaczającej firmę rzeczywistości. Takie stanowisko wprowadzałoby rozróżnienie na koszty zarachowane (najszersze podejście) i poniesione. Analizując ustawę podatkową trudno nawet jednoznacznie stwierdzić na którą z koncepcji: memoriałową czy kasową w odniesieniu do kosztów, co do zasady, zdecydował się ustawodawca. Z pewnością art. 15 ust. 4 dopuszcza memoriałowe traktowanie kosztów, ale pojęcia "koszt", "wydatek", "odpis" używane są przez ustawodawcę z dużą niekonsekwencją. Wydaje się, że niezbędna jest korekta ustawy w celu uporządkowania omawianych pojęć. Na gruncie obowiązującego stanu prawnego można stwierdzić, że kosztami poniesionymi nie będą pewne kategorie kosztów bilansowych księgowane na podstawie dokumentów wewnętrznych. Chodzi tu zwłaszcza o księgowania będące wyrazem realizacji zasady ostrożności, wszelkiego rodzaju przeceny zapasów, papierów wartościowych itp. do poziomu cen rynkowych. B. Brzeziński pisze, że "...koszt musi być poniesiony, a nie wynikać wyłącznie z operacji rachunkowych", chyba że ustawa wyjątkowo wiąże poniesienie kosztu z taką operacją¹⁰ (np. odpisy amortyzacyjne). 

Po drugie, koszt musi być poniesiony "w celu osiągnięcia przychodu". To dość ogólne sformułowanie ustawowe jest przyczyną wielu sporów w doktrynie, judykaturze i praktyce. Badanie związku przyczynowo-skutkowego między kosztem a przychodem jest często przedmiotem kontroli przeprowadzanej przez organy skarbowe oraz przedmiotem sporów sądowo-administracyjnych. Linia orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest spójna. Zgodnie z bardziej rygorystycznym poglądem wymaga się każdorazowej "...oceny pod kątem bezpośredniego związku z tym przychodem i racjonalności działania dla osiągnięcia tego przychodu."¹¹ Od podatnika wymaga się wykazania, aby poniesienie kosztu przyczyniło się do uzyskania konkretnego przychodu¹². Wydaje się, że jest to pogląd nietrafny z kilku powodów. Kosztami uzyskania przychodu są niewątpliwie koszty zarządu, administracji, a tego typu kosztów nie można powiązać z konkretnymi przychodami, nie można też kwantytatywnie wyrazić wpływu tych kosztów na osiągany przychód. Przykładowo nie można ustalić wpływu kosztów reklamy na uzyskiwany przychód. Ustalenie czy i w jakim stopniu wydatki na reklamę przyczyniają się do osiąganych przychodów może okazać się niemożliwe (podobnie jak ustalenie okresu czasu na jaki rozciąga się skuteczność reklamy). Można mówić o "potencjalnym" wpływie na wielkość przychodów, ale jest to związek o charakterze pośrednim. Kolejny argument przeciwko powołanemu stanowisku to konieczność wywarcia realnego wpływu na uzyskany przychód. Oznaczałoby to, że podatnik może potrącić koszt tylko w wypadku, gdy ma pewność, że cel w którym jest on ponoszony zostanie zrealizowany. Taka wykładnia omawianego przepisu wprowadzałaby znaczny stan niepewności u podatnika. Moment poniesienia kosztu jest często czasowo bardzo odległy od momentu zrealizowania celu w jakim został on poniesiony (o ile taki bezpośredni związek w ogóle da się ustalić). Podatnik nawet przy zachowaniu należytej staranności nie może przewidzieć, że ponoszone nakłady nie przyniosą zamierzonego efektu gospodarczego, działalność gospodarcza jest bowiem immanentnie związana z ryzykiem strat i niepowodzeń. Wydaje się, że należy uznać za słuszną przeważającą obecnie linię orzecznictwa, która zezwala na zaliczenie do kosztów uzyskania przychodu wszystkich wydatków mających na celu osiągnięcie przychodów oraz "(...) zachowanie i zabezpieczenie źródła przychodów, tak aby to źródło przynosiło przychody także w przyszłości"¹³. Należałoby więc zrezygnować z doszukiwania się bezpośredniego związku kosztu z konkretnym przychodem¹⁴. Nie powinno mieć też decydującego znaczenia, czy poniesiony koszt rzeczywiście spowodował osiągnięcie lub zwiększenie przychodu. Ważne jest natomiast, że przy zachowaniu należytej staranności podatnik w momencie ponoszenia kosztu mógł przewidywać, że poniesiony koszt przyczyni się do osiągnięcia przychodu bądź do zachowania źródła przychodu. W jednym z wyroków NSA orzekł , iż "Podstawą nieuznania kosztów za koszty uzyskania przychodów nie jest okoliczność, że nie doszło do uruchomienia działalności, w związku z którą koszty zostały poniesione."¹⁵ Podobnie nie ma znaczenia, że uzyskano przychody nawet niewspółmiernie małe w stosunku do poniesionych nakładów¹⁶. Zdaniem R. Mastaskiego organy podatkowe i sądy powinny jedynie badać czy dany koszt pozostaje w związku z działalnością przedsiębiorstwa i nie stanowi wydatku na cele osobiste podmiotów zarządzających lub innych osób¹⁷. Z omawianym zagadnieniem wiąże się kwestia periodyzacji kosztów, czyli momentu potrącenia kosztu, który spełnia powyższy warunek, tzn. przyczynia się w sposób bezpośredni do uzyskania przychodu. Chodzi tu o zagadnienia, które na gruncie rachunkowości rozstrzygane są w oparciu o zasadę współmierności. Art. 15 ust. 4 u.p.d.o.p. stanowi, że przychodom danego roku podatkowego mogą być przeciwstawione tylko koszty uzyskania, które tego właśnie roku dotyczą. Jak wiadomo, w księgach rachunkowych na koszty dotyczące okresów przyszłych (np. zapłata czynszu z góry na kilka lat) tworzone są rozliczenia międzyokresowe kosztów czynne i są one wliczane do wyniku finansowego wraz z upływem czasu, kiedy to stają się współmierne do osiągniętych przychodów. Także koszt zakupionych towarów, materiałów, wyprodukowanych wyrobów, jeżeli dotyczy nie sprzedanych składników majątku, nie jest brany pod uwagę przy ustalaniu zysku. Taki sam sposób rozumowania należy zastosować dla celów podatkowych. Inaczej sytuacja kształtuje się w przypadku tworzenia rozliczeń międzyokresowych kosztów biernych. Chodzi tu o sytuację, kiedy w celu realizacji zasady współmierności zarachowuje się do wyniku finansowego bieżącego okresu szacunkową wysokość kosztów, które dopiero w przyszłych okresach przyjmą postać skonkretyzowanych zobowiązań (rezerwy na koszty napraw gwarancyjnych, planowane remonty, wynagrodzenia urlopowe itp.). Z racji tego, że określenie wysokości tych kosztów odbywa się w oparciu o szacunkowe prawdopodobieństwo, jest to więc wartość dość subiektywna i mogłaby być nadużywana przez podatników, ustawodawca ograniczył możliwość uwzględniania tych kosztów dla celów podatku dochodowego. Ograniczenie to (art. 15 ust. 4 u.p.d.o.p) polega na tym, że koszty tego typu muszą być "określone co do rodzaju", w przeciwnym razie są "potrącalne w roku, w którym zostały poniesione", więc w opisywanym przypadku staną się kosztami wraz z księgowaniem faktur za wykonane naprawy (niezależnie od terminu zapłaty). Współmierność przychodów i kosztów uzyskania przychodu ogranicza też traktowanie niektórych kosztów uzyskania przychodu "kasowo", gdyż o momencie potrącenia kosztu decyduje wystąpienie przepływu pieniężnego, a nie związek przyczynowo skutkowy z danym okresem. Ustawa podatkowa pozwala zaliczyć do roku podatkowego wyłącznie koszty roku którego dotyczą, nie wspomina natomiast nic o kosztach, których rozliczanie na poszczególne okresy jest niemożliwe bądź utrudnione. Należy pozytywnie ocenić wyrok NSA, w którego sentencji stwierdza się, że jeżeli nie jest możliwe określenie, w jakiej części poniesiony wydatek odnosi się do bieżącego roku podatkowego, a w jakim do lat przyszłych "wówczas wydatki dokonane w roku podatkowym przez podatnika celem zabezpieczenia i zachowania źródła przychodów w przyszłych okresach powinny zostać potrącone z przychodów w całości, a nie tylko w części przypadającej na zużycie w okresie tegoż roku" ¹⁸.

Ostatnim warunkiem potrącenia kosztu jest to, że nie może on być wymieniony w katalogu kosztów¹⁹ zawartym w art. 16 u.p.d.o.p. Gdyby zastosować pozaustawowy podział na koszty konieczne, pożyteczne i zbędne²⁰ katalog zawarty w art. 16 można potraktować jako koszty (sensu largo) zbędne. Jakie jest kryterium dzielące koszty na konieczne, pożyteczne i zbędne zadecydował ustawodawca. Wśród wyłączeń zawartych w artykule 16 u.p.d.o.p. znalazły się pozycje, które w rozumieniu księgowym nie są kosztami, bowiem nie przyczyniają się do pomniejszenia kapitałów własnych przedsiębiorcy w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Chodzi tu między innymi o wydatki związane z nabyciem środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (ust. 1 pkt 1 a, b, c), wartość objętych lub nabytych udziałów, akcji, wkładów w spółdzielni, jednostek uczestnictwa w funduszu powierniczym (ust.1 pkt 8), wydatki na spłatę odsetek, zobowiązań oraz związane z umorzeniem kapitałów (ust. 1 pkt. 10), wartość strat powstałych w wyniku likwidacji środków trwałych w części już umorzonej (ust. 1 pkt. 6).
Wyłączenia zawarte w art. 16 u.p.d.o.p dotyczą kosztów nie uznawanych w ogóle za koszty uzyskania przychodu oraz kosztów uważanych za zbędne tylko po przekroczeniu pewnego narzuconego przez ustawę limitu. Jako przykład wyłączeń z pierwszej grupy można podać różnego rodzaju opłaty o charakterze sankcyjnym - kary, grzywny oraz odsetki od tego rodzaju zobowiązań (ust. 1 pkt. 18, 19, 54a), darowizny (ust. 1 pkt. 14), część spośród tych rezerw, których obowiązek tworzenia wynika z ustawy o rachunkowości (ust 1 pkt. 26) oraz wszystkie opisane powyżej wyłączenia, które w rozumieniu rachunkowości kosztami nie są. Druga grupa wyłączeń to koszty uznane przez ustawodawcę za zbędne po przekroczeniu pewnego poziomu. Przykładem mogą być koszty reprezentacji i reklamy tzw. "niepublicznej" przekraczające 0,25% przychodów (ust. 1 pkt 29) oraz składki na ubezpieczenie samochodu o dopuszczalnej ładowności 500 kg, w wysokości, która przekracza ich część ustaloną w takiej proporcji, w jakiej pozostaje równowartość 10.000 EURO w stosunku do wartości przyjętej do celów ubezpieczeniowych. Podobnie poza samym artykułem 16 u..p.d.o.p. określone są włączone do ustawy od 2000 r. maksymalne stawki odpisów amortyzacyjnych, które mogą być uznane za koszty uzyskania przychodu (nie wykluczone jest bowiem, że podatnik dokonuje na podstawie ustawy o rachunkowości wyższych odpisów amortyzacyjnych).

Wnioski 
Między pojęciem kosztów stosowanym w rachunkowości a podatkową kategorią kosztów uzyskania zachodzą znaczne różnice. Część z nich można uznać za niezbędne ze względu na zupełnie inną funkcję obu regulacji. Za nierealne należy uznać postulaty zrównania obu kategorii, czy szerzej zysku brutto i dochodu. Taka sytuacja uniemożliwiłaby realizację funkcji fiskalnych państwa. Negatywnie można natomiast ocenić tendencję do coraz większego oddalania się pojęć zysku i dochodu. Obie wielkości są przecież pewnego rodzaju miernikami efektywności funkcjonowania przedsiębiorstwa. Sytuacje, w których przedsiębiorstwo wykazuje w bilansie stratę i jednocześnie płaci podatek dochodowy, są niezrozumiałe dla nieprofesjonalistów np. drobnych akcjonariuszy. Nie bez znaczenia są też argumenty o rosnących kosztach prowadzenia ewidencji rachunkowej. Wzrost kosztów prowadzenia i stopnia komplikacji ewidencji rachunkowej ogranicza rozwój legalnej działalności gospodarczej i obniża konkurencyjność polskich przedsiębiorstw na rynku globalnym. 

W tej sytuacji wartą rozważenia wydaje się być koncepcja wprowadzenia pojęcia dochodu opartego na zmodyfikowanym dla celów podatkowych zysku bilansowym. Takie rozwiązanie pozwoliłoby na znaczne uproszczenie regulacji podatkowych. Zbędne stałoby się definiowanie w ustawie podatkowej pojęcia przychodów i kosztów uzyskania. Poza tym regulacje dotyczące kosztów uzyskania przychodów stałyby się bardziej kompletne. Obecnie przepisy podatkowe wprowadzają formalną niezależność prawa podatkowego i bilansowego, orzecznictwo NSA zabrania posiłkowania się zasadami rachunkowości przy ustalaniu zobowiązania podatkowego²¹, podczas gdy regulacja podatkowa nie jest kompletna i wyczerpująca. Prawo podatkowe przemilcza przykładowo kwestię metod wyceny rozchodu składników majątku obrotowego, czy zasad rozliczania kosztów na wyroby gotowe, a przecież kwestie te mają znaczenia dla określenia wysokości kosztów uzyskania przychodu. W przypadku wprowadzenia postulowanego rozwiązania ustawa skupiałaby się na korektach zysku bilansowego niezbędnych do obliczenia dochodu. Jak już wspomniano, istnienie takich korekt wynika z różnej roli prawa bilansowego i podatkowego w kształtowaniu porządku społecznego. 




Literatura:
1. Brzeziński B., Podatki państwowe [w:] Prawo finansowe, C.H. Beck, Warszawa 1996. 
2. Brzeziński B., Prawo podatkowe, TNOiK, Toruń 2000. 
3. Burzym E., Rachunkowość przedsiębiorstw i instytucji, PWE, Warszawa 1980.
4. Gmytrasiewicz M, Karmańska A., Olchowicz I., Rachunkowość finansowa, część 1, wykład, Difin, Warszawa 1997.
5. Huchla A., Komentarz do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1999.
6. Kudlicka M., Podatek dochodowy od osób prawnych w 2000 roku, ABC, Warszawa 2000.
7. Mastalski R., Prawo podatkowe II, część szczegółowa, C.H. Beck, Warszawa 1998.
8. Olchowicz I., Rachunkowość podatkowa, Difin, Warszawa 2000.
9. Opodatkowanie i rachunkowość w Polsce, praca zbiorowa pod redakcją S. Kudert, J. Nabiałek, PWN, Warszawa 2000. 
10. Ożóg I., Ogólne zasady ustalania kosztów podatkowych, Koszty podatkowe i nie podatkowe u przedsiębiorców (1), Przegląd podatkowy nr 8/88. 


Streszczenie
W artykule omówiono definicję kosztu wyznaczoną przez zasady rachunkowości i porównano z podatkowym pojęciem "kosztów uzyskania przychodu". W rozważaniach odniesiono się do norm prawa podatkowego zawartych w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych. Omówiono warunki, które musi spełniać koszt sensu largo, aby można było go uwzględnić w rachunku dochodu. Wskazano na niejednoznaczność pojęcia "poniesienia kosztu", rozważono charakter związku przyczynowo skutkowego, jaki powinien zachodzić między kosztem a przychodem w rozumieniu prawa podatkowego. Analizę prowadzono na tle orzeczeń wydanych przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wyróżniono dwie linie orzecznictwa i poddano je krytycznej ocenie. W dalszej części pracy wskazano na niecelowość zrównania obu kategorii kosztów, zauważono jednak konieczność uzupełnienia i uporządkowania regulacji podatkowej w omawianym zakresie. Zwrócono też uwagę na możliwość oparcia pojęcia kosztu uzyskania przychodu na zmodyfikowanym koszcie bilansowym oraz korzyści płynące z takiego rozwiązania. 

Przypisy:

¹ W opracowaniu porównane są regulacje ustawą o rachunkowości z dnia 29 września 1994 r., Dz. U. 1994, Nr 121, poz. 591 wraz z późniejszymi zmianami (w skrócie u.r) z normami podatkowymi ustawy z dnia 15 lutego 1992 roku o podatku dochodowym od osób prawnych, Dz. U 1993, Nr 106, poz. 482 wraz z późniejszymi zmianami (w skrócie u.p.d.o.p). Omawiane zagadnienia pozostają w pełni aktualne na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych.
² M. Gmytrasiewicz, A. Karmańska, I. Olchowicz, Rachunkowość finansowa, część 1, wykład, Difin, Warszawa 1997.
s. 468.
³ E. Burzym, Rachunkowość przedsiębiorstw i instytucji, PWE, Warszawa 1980, s. 177.
⁴ Opodatkowanie i rachunkowość w Polsce, praca zbiorowa pod redakcją S. Kudert, J. Nabiałek, PWN, Warszawa 2000, s. 77 i 78. 
⁵ R. Mastalski, Prawo podatkowe II, część szczegółowa, C.H. Beck, Warszawa 1998, s. 94.
⁶ B. Brzeziński, Prawo podatkowe, TNOiK, Toruń 2000., s. 308 i 309. 
⁷ R. Mastalski, Prawo podatkowe II...op. cit, s. 94.
⁸ I. Olchowicz, Rachunkowość podatkowa, Difin, Warszawa 2000, s. 45.
⁹ I. Ożóg, Ogólne zasady ustalania kosztów podatkowych, Koszty podatkowe i nie podatkowe u przedsiębiorców (1), Przegląd podatkowy nr 8/88, s.6. 
¹⁰ B. Brzeziński, Prawo podatkowe, op. cit. s. 308 i 309.
¹¹ Wyrok NSA z 9 września 1994r., III SA 30/94, Orzeczenia sądów w sprawach podatkowych - podatek dochodowy od osób prawnych, opr. B. Brzeziński, M. Kalinowski, TNOiK Toruń 1998s. 102. Podobnie cały szereg orzeczeń, w których mowa jest o bezpośrednim związku kosztu uzyskania przychodu z osiągniętym przychodem, np. Wyrok z 16 lutego 1995r. s. 91, wyrok z 7 kwietnia 1994r. s. 113 i inne. 
¹² Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 listopada 1994 roku, SA/BK 79/94, R. Mastalski, Prawo podatkowe II..., op.cit, s. 94.
¹³ I. Ożóg, Ogólne zasady ustalania kosztów podatkowych..., op. cit., s. 5.
¹⁴ Podobne jest stanowisko ministerstwa finansów wyrażone w piśmie z 18 listopada 1994r. cytowanym w: M. Kudlicka, Podatek dochodowy od osób prawnych w 2000 roku, ABC, Warszawa 2000, s. 51.
¹⁵ Wyrok SN z 23 czerwca 1994 r., III ARN 36/94, "Glosa" nr 2/1995, s. 17. 
¹⁶ A. Huchla, Komentarz do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1999, s. 78.
¹⁷ R. Mastalski, Prawo podatkowe II..., op.cit, s. 94.
¹⁸ Wyrok NSA z dnia 20 listopada 1996 r., SA/Bk 586/95, A. Huchla, Komentarz..., op. cit., s. 90.
¹⁹ W artykule 16 u.p.d.o.p. ustawodawca używa słów; wydatek, koszt, wartość, odpis. Dla jasności wywodu słowo "koszt", będzie w tym miejscu używane w szerokim tego słowa znaczeniu obejmującym zarówno koszty będące wydatkami, jak i te którym jeszcze nie towarzyszył wydatek oraz nie będące wydatkami w ogóle.
²⁰ B. Brzeziński , Podatki państwowe [w:] Prawo finansowe, C.H. Beck, Warszawa 1996, s. 239 i 240. 
²¹ Wyrok NSA z dnia 9 maja 1995r., SA/Lu 1456/94, Orzeczenia sądów w sprawach podatkowych...,op. cit., s. 21



 

| O NAS | HOLDING | SZKOLENIA OTWARTE | SZKOLENIA NA ZLECENIE | RANKINGI |

| BEZPŁATNE INFORMACJE | PYTANIA/ODPOWIEDZI | PRACA U NAS | BIBLIOTEKA |