EKSPERT RADZI
SPIS

ekspert radzi

Sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych w świetle ustawy o rachunkowości.

Od 1.01.1995 roku podstawowe zasady rachunkowości będą w Polsce regulowane wymaganiami ustawy o rachunkowości. Nadanie polskim przepisom prawnym kształtu ustawy zdecydowanie podnosi i podkreśla rangę rachunkowości, zapewniając porządną stabilizację oraz dostosowani polskich rozwiązań w zakresie rachunkowości do obowiązujących w krajach członkowskich Unii Europejskiej.

Ustawa o rachunkowości będzie obwiązywać praktycznie wszystkie większe podmioty, zarówno te prowadzące działalność gospodarczą, jaki i te funkcjonujące w tzw. sferze niezarobkowej (z wyłączeniem np. Skarbu Państwa, Narodowego Banku Polskiego, organizacji społecznych, politycznych, zawodowych, jeśli nie prowadzą one działalności gospodarczej). Roczne sprawozdania finansowe tych podmiotów podlegać będą badaniu przez biegłych rewidentów. W skład sprawozdania finansowego w myśl art. 45 ustawy wejdą:

• bilans,

• rachunek wyników,

• informacja dodatkowa (czyli szczegółowa informacja uzupełniająca dane z podstawowego pakietu sprawozdań) oraz

• sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych, w którym przepływy pieniężne ujmowane są według rodzajów działalności: operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej.

W załącznikach do ustawy podano wzory sprawozdań, w tym również sprawozdania z przepływu środków pieniężnych, odrębnie dla jednostek innych niż banki i ubezpieczyciele, dla banków oraz instytucji ubezpieczeniowych. Fakt wprowadzenia do polskiej sprawozdawczości finansowej nowego rodzaju sprawozdania powoduje potrzebę zwrócenia baczniejszej uwagi na problemy monitorowania i prezentowania przepływów pieniężnych.

Źródła historyczne nie wskazują aby w Polsce sporządzane były rachunki przepływów finansowych czy pieniężnych, we współczesnym ich rozumieniu i funkcji. Warto jednak pamiętać, że podejmowano w Polsce próby monitorowania wpływów i wydatków w podmiocie gospodarczym, chociaż cel sporządzania tego zestawienia i jego ranga były inne, niż w przypadku rachunku przepływów finansowych.

Można zauważyć, że polskie podmioty gospodarcze sporządzały sprawozdanie nieco zbliżone do rachunku przepływów pieniężnych, to znaczy bilans płatniczy. Był on zestawiany dla działalności eksploatacyjnej, inwestycyjnej i finansowo wyodrębnionej oraz osobno dla środków pieniężnych, należności oraz zobowiązań zagranicznych, z uwzględnieniem horyzontu czasowego. 1 Bilans płatniczy sporządzano w ujęciu statycznym, czyli za okres bieżący oraz w ujęciu dynamicznym poszerzonym o przewidywane w ciągu okresu wpływy i wydatki.

„Z pewnością sprawozdanie z przepływów środków pieniężnych jest znacznie bardziej szczegółowy od bilansu płatniczego, gdyż ujmuje wszystkie strumienie pieniężne w przedsiębiorstwie w danym okresie, a nie tylko – jak w przypadku bilansu płatniczego statycznego – środki płatnicze i zobowiązania wymagalne. Należy pamiętać, że bilans płatniczy był narzędziem planowania sytuacji płatniczej przedsiębiorstwa”. 2

W dynamicznym bilansie płatniczym wykazywano, jako pozycje planowane na dany okres sprzedaż towarów i usług, materiałów i środków trwałych. Stanowiły one pozycję planowanych przychodów – wpływów. Po stronie przeciwnej wykazywane były jako planowane wydatki zakup usług, materiałów, wydatki zakup usług, materiałów, wydatki na płace oraz podatki. W miesięcznych bilansach płatniczych przyjmowano np. upraszczające założenie, że powstałe należności będą w całości uregulowane w miesiącu, w którym powstały. Zobowiązania i należności powstałe uwzględniono w krótkoterminowych bilansach płatniczych w oparciu o planowany termin płatności wynikający z przepisów.

Potrzeba uzupełnienia informacji ze sprawozdań finansowych dla różnych użytkowników spowodowała wprowadzenie w większości krajów Europy Zachodniej i Ameryki obowiązku sporządzania sprawozdania z przepływów funduszy a w wyniku ewolucji potrzeb informacyjnych, rachunku przepływów pieniężnych. W krajach Europy Zachodniej i Ameryki podjęto wiele działań aby uczynić informacje z rachunku przepływów finansowych bardziej przejrzystymi i użyteczniejszymi. W Stanach Zjednoczonych FASB – Rada Standardów Rachunkowości Finansowej zastąpiła w listopadzie 1987 r. obowiązującą do tego momentu Opinię nr 19 dotyczącą sporządzania sprawozdania ze zmian w sytuacji finansowej firmy („Reporting Changes in Financial Position”) nowym Standardem nr 95 „Sprawozdanie z przepływów pieniężnych” („Statements of Cash Flows”), obowiązującym dla sprawozdań finansowych za okres po 15 czerwca 1988 r.” 3

W Wielkiej Brytanii we wrześniu 1991 roku ASB – Komisja Standardów Rachunkowości (Accounting Standars Board) wydała nowy dokument nazwany Standardem Sprawozdawczości Finansowej nr 1 (Financial Reporting No 1) wprowadzający obowiązek sporządzania sprawozdania z przepływów pieniężnych 4. Standard ten zastąpił obowiązujący do tej pory SSAP nr 10 (ujmujący przepływy w kategoriach funduszowych).

Komitet Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (IASC) wydał w październiku 1992 raku Międzynarodowy Standard Rachunkowości „Sprawozdania z przepływów pieniężnych” („Cash Flow Statements”), który zastąpił dotychczasowy MSR nr 7 „Sprawozdanie z zmianach w sytuacji finansowej”. Stosowanie tego Standardu zalecane jest w stosunku do sprawozdań finansowych obejmujących rok rozpoczynający się 1stycznia 1994 roku. 5

Rachunkowość memoriałowa jest konieczna dla wiernego odzwierciedlenia efektów działalności podmiotu w okresach poprzednich. Z drugiej strony, podmiot nie może zapłacić zobowiązania należnościami, a więc istotny jest również moment, w którym środki pieniężne wpływają do podmiotu lub z niego odpływają. Powstaje więc potrzeba przekształcenia danych ze sprawozdań finansowych według zasady kasowej – a więc w oparciu o przepływy pieniężne.

Z punktu widzenia wypłacalności i płynności istotne jest terminowość wpływu gotówki moment, w którym firma rzeczywiście dokonuje wypłaty środków pieniężnych, jest to powodem korygowania sprawozdań finansowych w celu odzwierciedlenia terminowości, kwot oraz ryzyka związanego z dokonywanymi operacjami.

Coraz częściej można się spotkać z opinią, że zysk netto nie zawsze jest najlepszym miernikiem dokonań firmy, jako podstawy do podejmowania decyzji dotyczących funkcjonowania firmy.

Głównym celem zarządu przedsiębiorstwa w gospodarce rynkowej jest niewątpliwie maksymalizacja korzyści właścicieli wynikających z zainwestowania określonej wielkości kapitału. Zależy to w dużym stopniu od wielkości osiąganych przez firmę zysków. Kryterium zyskowności ma więc duże znaczenie, ale powinno być uwzględniane biorąc pod uwagę różny horyzont czasowy. Potrzeba właściwego kojarzenia, w toku zarządzania finansowego długo i krótkookresowego, decyzji zmierzających do maksymalizacji zysku w dłuższym okresie rysuje się obecnie jako nieodłączny atrybut efektywnego zarządzania.

Mimo, że rachunkowość powinna dostarczać udokumentowanych informacji o każdej transakcji, która może być zmierzona w pieniądzu. Podstawowe sprawozdania finansowe niewiele uwagi poświęcają kwotom terminowości i efektowi transakcji finansowych. W rachunku wyników pojawiają się te pozycje, które wpływają na przychód, koszt lub podział zysku. Natomiast w bilansie, mimo wykazania w nim wpływu netto wszystkich transakcji na pozycję finansową, nie wykazuje się specyficznych uwarunkowań związanych z wystąpieniem danej pozycji. Jedyna pozycja dotycząca sytuacji finansowej, która jest objaśniana przez rachunek wyników to kwota zysku zatrzymanego; wszystkie inne pozycje przedstawiane są bez wyjaśnienia ich pochodzenia.

Wydaje się, że rachunek przepływów finansowych w ogólnie znanym i przyjętym przez wiele krajów ujęciu nie jest w pełni zadowalający. W kręgach profesjonalnych rachunkowości wciąż toczy się na ten temat debata, w której nie osiągnięto, jak dotychczas, konsensusu. Główną przyczyną krytyki rachunku przepływów funduszy była wieloznaczna i różnorodna interpretacja nadawana pojęciu "fundusze". Ponieważ żaden standard nie definiował w sposób wystarczająco precyzyjny koncepcji funduszy dla potrzeb wyżej wymienionego sprawozdania, różne firmy przyjmowały odmienne definicje funduszy, co z kolei uniemożliwiło porównywalność informacji i często prowadziło do wyciągania błędnych wniosków i podejmowania nieefektywnych decyzji.

Sprawozdanie z przepływu funduszy raczej uzgadniało różnice między bilansem początkowym i końcowym, niż dostarczało dodatkowych, nowych informacji. Standard dotyczący wykazywania przepływów funduszy nigdy nie był uznany za satysfakcjonujący, został on wielokrotnie poddany ostrej krytyce.

Przeprowadzone w wielu krajach badania wykazują, że rachunek przepływów pieniężnych jest obecnie szerzej wykorzystywany, bardziej zrozumiały, niż poprzednie sprawozdanie ze zmian w sytuacji finansowej (rachunek przepływów finansowych). Wśród argumentów za stosowaniem podejścia "Cash Flow" przemawia głównie fakt, iż dane o przepływach gotówki nie są zdominowane przez zasady, koncepcje i założenia rachunkowości w takim stopniu, jak inne sprawozdania finansowe. Dane te, zweryfikowane przez biegłych, w połączeniu z innymi informacjami finansowymi dają prawdziwy, wierny obraz dokonań firmy w okresie. Nie dziwi więc fakt przesunięcia punktu ciężkości w sprawozdaniach finansowych krajów Europy Zachodniej i USA z konwencjonalnych sprawozdań: bilansu i rachunku wyników za sprawozdanie z przepływów pieniężnych. Szerokie wykorzystanie w praktyce metody pośredniej również nie jest dziwne, ponieważ w ujęciu "Cash Flow" zyskała ona na precyzyjności. Fundusze są definiowane jako gotówka i je ekwiwalenty, co obok waloru precyzyjności zwiększa również możliwość porównywalności co było wyjątkowo trudne do osiągnięcia w podejściu "Funds flow". Dodatkowo wprowadzony podział na rodzaje działalności (możliwy również w ujęciu "Funds flow" 6) daje większą przejrzystość informacyjną.

Jako środki pieniężne posiadane przez dany podmiot gospodarczy rozumieć należy zarówno gotówkę w kasie jak i środki pieniężne na rachunkach bankowych, bieżących oraz w postaci depozytów krótkoterminowych. M. Gottlieb i W. Lewczyński argumentują ten fakt: 7

W standardach dotyczących rachunku przepływów pieniężnych jako ekwiwalent gotówki traktowane są z reguły krótkoterminowe papiery wartościowe, których termin wymiany na gotówkę nie jest dłuższy niż 3 miesiące. Przykładem mogą tu być standardy: amerykański i brytyjski. Oczywiście w sytuacji, gdy pewne pozycje są traktowane jako ekwiwalent gotówki i jako tako wykazywane w rachunku przepływów pieniężnych, muszą być one wykazane w bilansie w grupie środków pieniężnych a nie w pozycji lokat kapitałowych.

W większości standardów dotyczących rachunku przepływów pieniężnych wykorzystane zostały takie same lub bardzo podobne definicje podstawowych pojęć. Reprezentatywne dla całej grupy sprawozdań z przepływów pieniężnych mogą być definicje przedstawione w standardzie IASC-u: 8

1. Gotówka obejmuje środki pieniężne w kasie i na bieżących rachunkach depozytowych w banku.

2. Ekwiwalenty gotówki to krótkoterminowe lokaty kapitałowe o wysokim stopniu płynności, które z łatwością mogą być zamienione na dającą się określić kwotę gotówki i charakteryzują się nieznacznym stopniem ryzyka zmiany wartości.

3. Przepływy pieniężne to wpływy i wydatki gotówki i jej ekwiwalentów.

4. Działalność operacyjna jest podstawowym rodzajem działalności podmiotu, przynoszącej dochód oraz obejmuje inne rodzaje działalności nie zaliczone do działalności inwestycyjnej lub finansowej.

5. Działalność inwestycyjna związana jest z nabywaniem oraz sprzedażą aktywów długoterminowych oraz innych lokat kapitałowych, nie zaliczonych do gotówkowych ekwiwalentów.

6. Działalność finansowa to rodzaj działalności powodujący zmiany w rozmiarach i relacji kapitału własnego i obcego w podmiocie.

Ekwiwalenty gotówki według standardu IASC-u:

Pożyczki bankowe są zaliczane przez IASC z reguły do działalności finansowej. Jednak z uwagi na fakt, iż w niektórych krajach kredyty kontokorrentowe (przekroczenie na rachunkach bankowych - overdrafts), których spłata następuje na żądanie, tworzą integralną część zarządzania środkami pieniężnymi podmiotu, kredyty te mogą być zaliczone do ekwiwalentów gotówki. Cechą charakterystyczną takiego porozumienia z bankiem jest fakt, że saldo bankowe często zmienia swój charakter z dodatniego na ujemne.

Do przepływów pieniężnych IASC nie zalicza się zmian charakteru pozycji z gotówki na gotówkowy ekwiwalent i odwrotnie, ponieważ komponenty te są częścią zarządzania środkami pieniężnymi podmiotu a nie elementem działalności operacyjnej, inwestycyjnej czy finansowej. Zarządzanie środkami pieniężnymi podmiotu obejmuje lokaty kapitałowe dokonywane głównie w gotówce i jej ekwiwalentach.

Standardy dotyczące sprawozdania z przepływu środków pieniężnych wprowadzają podział przepływów pieniężnych według trzech rodzajów działalności gospodarczej:

1. Przepływy z działalności operacyjnej.

2. Przepływy z działalności inwestycyjnej.

3. Przepływy z działalności finansowej.

Kwota przepływów pieniężnych z działalności operacyjnej jest kluczowym wskaźnikiem rozmiarów, do jakich podmiot wygenerował w ramach działalności operacyjnej środki pieniężne, tj. czy kwota wygenerowana jest wystarczająca, aby spłacić pożyczki, zachować operacyjne zdolności wytwórcze, wypłacić dywidendy oraz dokonać nowych lokat kapitałowych bez sięgania do zewnętrznych źródeł finansowania. Informacje o poszczególnych komponentach historycznych przepływów pieniężnych z działalności operacyjnej są przydatne, w połączeniu z innymi informacjami, w prognozowaniu przyszłych przepływów pieniężnych z działalności operacyjnej.

Przepływy pieniężne z działalności operacyjnej pochodzą przede wszystkim z podstawowej działalności podmiotu przynoszącej dochód. Dlatego wynikają one głównie z transakcji i innych zdarzeń, branych pod uwagę przy określaniu wielkości zysku netto lub straty. Jako przykłady przepływów pieniężnych z działalności operacyjnej posłużyć mogą:

1. Wpływy gotówkowe ze sprzedaży wyrobów oraz świadczenia usług.

2. Wpływy gotówkowe z tytułu honorariów, praw autorskich, opłat umów i innych przychodów.

3. Wydatki gotówkowe dla dostawców z tytułu zapłaty za dostarczone wyroby i usługi.

4. Wydatki pieniężne dla pracowników oraz wypłacane w ich imieniu.

5. Wpływy i wydatki pieniężne z tytułu ubezpieczenia podmiotu z tytułu roszczeń, rent i innych korzyści.

6. Wydatki pieniężne lub refundacja kwot podatku dochodowego, dopóki nie są one zaliczone do działalności inwestycyjnej lub finansowej oraz

7. Wpływy i wydatki z tytułu kontraktów zawieranych w celu późniejszego ich odsprzedania.

Niektóre transakcje, takie jak sprzedaż składnika rzeczowego majątku trwałego, mogą spowodować powstanie zysku lub straty, branej pod uwagę przy określaniu zysku netto bądź straty. Jednakże przepływy pieniężne dotyczące takich transakcji zaliczane są przeważnie do działalności inwestycyjnej.

Istotne jest odrębne wykazywanie przepływów pieniężnych z działalności inwestycyjnej, ponieważ przepływy pieniężne pokazują rozmiary nakładów, jakie zostały poniesione w celu powiększenia zasobów, pozwalających na generowanie przyszłych dochodów i środków pieniężnych. Przykładami przepływów pieniężnych z działalności inwestycyjnej mogą być:

1. Wydatki z tytułu nabycia składników rzeczowego majątku trwałego, aktywów niematerialnych i innych aktywów długoterminowych. Wydatki te zawierają również pozycje dotyczących kapitalizowanych kosztów rozwoju oraz składników majątku trwałego produkcji własnej.

2. Wpływy ze sprzedaży rzeczowych składników majątku trwałego, wartości niematerialnych i prawnych oraz innych aktywów długoterminowych.

3. Wydatki pieniężne na zakup składników kapitału własnego lub składników zadłużenia innych podmiotów oraz udziałów w joint ventures (inne niż te uważane za ekwiwalenty gotówki lub utrzymywane dla celów handlowych).

4. Wpływy ze sprzedaży składników kapitału własnego lub składników zadłużenia innych podmiotów oraz udziałów w joint ventures (innych niż wpływy z tytułu sprzedaży tych instrumentów, które uważane są za ekwiwalenty gotówki lub utrzymywane dla celów handlowych).

5. Zaliczki oraz pożyczki dla innych podmiotów (oprócz zaliczek i pożyczek udzielanych przez instytucję finansową).

6. Wpływy z tytułu zwrotu zaliczki i spłaty pożyczek udzielonych innym podmiotom (wyłączając te, udzielone przez instytucje finansowe).

7. Wydatki z tytułu zawarcia kontraktów terminowych, transakcji swapowych i transakcji dotyczących opcji, z wyjątkiem utrzymywanych w celach handlowych lub, gdy wydatki takie zalicza się do działalności finansowej.

8. Wpływy z tytułu zawarcia kontraktów terminowych, transakcji swapowych i transakcji dotyczących opcji, z wyjątkiem tych, utrzymywanych w celach handlowych lub w sytuacji gdy wpływy takie zaliczane są do działalności finansowej.

Odrębnie wykazuje się przepływy pieniężne z działalności finansowej, ponieważ jest to przydatne przy przewidywaniu wielkości roszczeń oraz przepływów pieniężnych od inwestorów do podmiotu. Przykładami takich przepływów mogą być:

1. Wpływy z emisji akcji lub innych instrumentów finansowych.

2. Płatności dla właścicieli z tytułu nabycia lub wykupu akcji podmiotu.

3. Wpływy z emisji obligacji, pożyczek, długów hipotecznych i innych długo i krótkoterminowych rodzajów zobowiązań.

4. Spłaty pieniężne kwot pożyczonych oraz

5. Wydatki leasingobiorcy poniesione na redukcję zobowiązań z tytułu umowy leasingu finansowego.

Standardy rachunku przepływów pieniężnych dopuszczają stosowanie dwóch różnych metod liczenia przepływów pieniężnych z działalności operacyjnej:

• metody bezpośredniej oraz

• metody pośredniej

Metoda bezpośrednia polega na wykazywaniu podstawowych grup wpływów i wydatków pieniężnych z działalności operacyjnej (w szczególności: wpływów od odbiorców, płatności z tytułu dostaw, płatności dla oraz innych pracowników). Kwoty wyżej wymienionych wpływów i wydatków są w rachunku przepływów pieniężnych sporządzanym metodą bezpośrednią wykazane jako odrębne pozycje, a następnie zagregowane do kwoty przepływów pieniężnych netto z działalności operacyjnej. Informacje finansowe niezbędne w przypadkach zastosowania metody bezpośredniej można uzyskać:

1. Bezpośrednio, z zapisów w księgach firmy, bądź

2. Pośrednio, poprzez skorygowanie wielkości sprzedaży, kosztów wytworzenia produktów sprzedanych oraz innych pozycji w rachunku wyników o zmiany stanu zobowiązań, należności i zapasów oraz innych pozycji niegotówkowych oraz takich, których efekt w postaci przepływów pieniężnych zaliczono do działalności inwestycyjnej bądź finansowej.

Metoda pośrednia za punkt wyjścia w obliczeniu przepływów pieniężnych netto z działalności operacyjnej przyjmuje zysk operacyjny, korygując tę kwotę głównie o pozycje nie powodujące zmian w gotówce lub jej ekwiwalentach (in plus i in minus).

Do głównych zalet stosowania metody bezpośredniej należą:

1. Ukazanie aktualnych źródeł oraz wykorzystania środków pieniężnych, co pomaga w zrozumieniu sposobów, za pomocą których firma generuje a następnie wykorzystuje gotówkę.

2. Dostarczanie informacji użytecznej w określaniu przyszłych przepływów pieniężnych, które to informacje nie są dostępne w przypadku zastosowania metody pośredniej.

3. Wskazanie na fakt, że osiąganie zysku - to nie to samo, co posiadanie gotówki.

4. Łatwość weryfikowania pozycji i kwot pieniężnych oraz fakt, iż są one wolne od stronniczości.

Natomiast jako zalety metody pośredniej wymienia się:

1. Zdecydowanie lepsze i wyraźniejsze wykazywanie zmian w aktywach bieżących netto.

2. Większą dostępność informacji dla oceny przyszłych przepływów pieniężnych poprzez korekty oszacowanych przyszłych kwot zysków.

Bez względu na rodzaj zastosowanej metody ostateczna wartość przepływów pieniężnych netto z działalności operacyjnej pozostaje taka sama, inne są jednak informacje wykazywane przy użyciu każdej z nich. Metody: bezpośrednia i pośrednia dotyczą wyłącznie działalności operacyjnej, pozostałe pozycje sprawozdania, jak również saldo końcowe środków pieniężnych pozostają takie same, bez względu na rodzaj zastosowanej metody.

Jak można wywnioskować metoda pośrednia to nic innego, jak forma rachunku przepływu funduszy z pewnymi modyfikacjami dokonywanymi w celu zaakcentowania przepływów gotówkowych. Zmiany stanu zapasów, należności i zobowiązań pojawiają się jako jedna z pozycji przy obliczaniu przepływów pieniężnych z działalności operacyjnej, zamiast występować jako zmiany aktywów bieżących netto, jak zalecały standardy rachunku przepływów funduszów.

Podstawową zaletą metody pośredniej jest fakt, że uwypukla ona różnice między zyskiem operacyjnym a przepływami pieniężnymi netto z działalności operacyjnej. Wielu użytkowników sprawozdań finansowych uważa, że jest to istotne ponieważ wskazuje na "jakość" wykazywanych przez firmę zysków. 10

Niektórzy inwestorzy oraz kredytodawcy oceniają przyszłe przepływy pieniężne poprzez oszacowanie przyszłych dochodów, a następnie korekty o pozycje nie powodujące zmian w środkach pieniężnych. Stąd informacje o przeszłych korektach mogą być użyteczne, pomagając w przewidywaniu kwot przyszłych korekt.

Metoda pośrednia jest w znacznie mniejszym stopniu "intuicyjna" i, aby ją zrozumieć, potrzeba większego doświadczenia> Jest ona bardziej "wyszukana" niż metoda bezpośrednia, z uwagi na konieczność dokonywania korekt zysku netto dla uzyskania kwoty przepływów pieniężnych z działalności operacyjnej.

Jeśli Zarząd jest zainteresowany generowaniem użytecznej i zrozumiałej informacji, wydaje się logiczne, że powinien on zastosować metodę bezpośrednią, ponieważ korzyści płynące z podnoszenia wartości informacyjnej sprawozdań finansowych poprzez sporządzanie ogólnie zrozumiałego sprawozdania z przepływów pieniężnych są z pewnością znaczne. Jednak biorąc pod uwagę koszt uzyskania informacji jak również szereg innych uwarunkowań decyzja o zastosowaniu metody pośredniej jest równie właściwa.

Ustawa o rachunkowości jednoznacznie reguluje sposób ujmowania i prezentowania w sprawozdaniu przepływów pieniężnych. Dla podmiotów innych niż banki i ubezpieczyciele obowiązywać będzie metoda pośrednia, natomiast instytucje ubezpieczeniowe będą sporządzać sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych metodą bezpośrednią. Poniżej przedstawiono obowiązujące od 1.01.1995 roku wzory sprawozdania z przepływu środków pieniężnych, zawarte w załącznikach nr 8, 9 i 10 ustawy o rachunkowości.

Załącznik nr 8 do ustawy:

Sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych dla jednostek innych niż banki i ubezpieczyciele

A. Przepływy środków pieniężnych z działalności operacyjnej

I. Wynik finansowy netto (zysk/ strata)

II. Korekty o pozycje:

1. Amortyzacji
2. Zyski/ straty z tytułu różnic kursowych
3. Odsetki i dywidendy otrzymane i zapłacone
4. Rezerwy na należności
5. Inne rezerwy
6. Podatek dochodowy od zysku brutto
7. Podatek dochodowy zapłacony
8. Wynik na sprzedaży i likwidacji składników działalności inwestycyjnej
9. Zmiana stanu zapasów
10. Zmiana stanu należności i roszczeń
11. Zmiana stanu zobowiązań krótkoterminowych (z wyjątkiem pożyczek i kredytów) oraz funduszy specjalnych
12. Zmiana stanu rozliczeń międzyokresowych
13. Zmiana stanu przychodów przyszłych okresów
14. Pozostałe operacje

III. Środki pieniężne netto z działalności operacyjnej (I +/- II)

B. Przepływy środków pieniężnych z działalności inwestycyjnej

I. Nabycie/ Sprzedaż wartości niematerialnych i prawnych

II. Nabycie/ Sprzedaż składników rzeczowego majątku trwałego

III. Nabycie/ Sprzedaż akcji i udziałów w jednostkach zależnych

IV. Nabycie/ Sprzedaż akcji i udziałów w jednostkach stowarzyszonych

V. Nabycie/ Sprzedaż akcji, udziałów i papierów wartościowych (w tym również przeznaczonych do obrotu)

VI. Udzielone/ Zwrócone pożyczki

VII. Otrzymane/ Zwrócone dywidendy

VIII. Otrzymane/ Zwrócone odsetki

IX. Pozostałe pozycje

X. Środki pieniężne netto z działalności inwestycyjnej (I +/- II +/- III +/- IV + /- V +/- VI +/- VII +/- VIII +/- IX +/-)

C. Przepływy środków pieniężnych z działalności finansowej

I. Zaciągnięcie/ Spłata długoterminowych kredytów bankowych

II. Zaciągnięcie/ Spłata długoterminowych pożyczek, emisja/ wykup obligacji lub innych papierów wartościowych

III. Zaciągnięcie/ Spłata krótkoterminowych kredytów bankowych

IV. Zaciągnięcie/ Spłata krótkoterminowych pożyczek, emisja/ wykup obligacji lub innych papierów wartościowych

V. Płatności dywidend i innych wypłat na rzecz właścicieli

VI. Płatności zobowiązań z tytułu umów leasingu finansowego

VII. Wpływy z emisji akcji i udziałów własnych oraz dopłat do kapitału

VIII. Zapłacone/ Zwrócone odsetki

IX. Pozostałe pozycje

X. Środki pieniężne netto z działalności inwestycyjnej (I +/- II +/- III +/- IV + /- V +/- VI +/- VII +/- VIII +/- IX +/-)

D. Zmiana stanu środków pieniężnych netto (A +/- B +/- C +/-)

E. Środki pieniężne na początek roku obrotowego

F. Środki pieniężne na koniec roku obrotowego (D + E)

Załącznik nr 9 do ustawy:

Sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych dla banków

A. Przepływ środków pieniężnych z działalności operacyjnej

I. Wynik finansowy netto ( Zysk/ Strata)

II. Korekty o pozycje:

1. Amortyzacji
2. Zyski/ Straty z tytułu różnic kursowych
3. Odsetki i dywidendy otrzymane i zapłacone
4. Rezerwy na należności
5. Inne rezerwy
6. Podatek dochodowy od zysku brutto
7. Podatek dochodowy zapłacony
8. Wynik na sprzedaży i likwidacji składników działalności inwestycyjnej
9. Zmiana stanu dłużnych papierów wartościowych
10. Zmiana stanu należności od innych instytucji finansowych
11. Zmiana stanu należności od klientów i sektora budżetowego
12. Zmiana stanu akcji, udziałów i innych papierów wartościowych o zmiennej kwocie dochodu
13. Zmiana stanu zobowiązań wobec instytucji finansowych

14. Zmiana stanu zobowiązań wobec klientów i sektora budżetowego
15. Zmiana stanu zobowiązań z tytułu papierów wartościowych
16. Zmiana stanu innych zobowiązań
17. Zmiana stanu rozliczeń miedzyokresowych
18. Zmiana stanu przychodów przyszłych okresów
19. Pozostałe pozycje

III. Środki pieniężne netto z działalności operacyjnej ( I +/- II +/-)

B. Przepływ środków pieniężnych z działalności inwestycyjnej

I. Nabycie/ Sprzedaż wartości niematerialnych i prawnych

II. Nabycie/ Sprzedaż składników rzeczowego majątku trwałego

III. Nabycie/ Sprzedaż akcji i udziałów w jednostkach zależnych

IV. Nabycie/ Sprzedaż akcji i udziałów w jednostkach stowarzyszonych

V. Nabycie/ Sprzedaż innych akcji, udziałów i papierów wartościowych ( w tym również przeznaczonych do obrotu)

VI. Pozostałe pozycje

VII. Środki pieniężne netto z działalności inwestycyjnej ( I+/- II+/- III+/- IV+/- V+/- VI+/-)

C. Przepływy środków pieniężnych z działalności finansowej

I. Zaciągnięcie/ Spłata długoterminowych kredytów wobec banków

II. Zaciągnięcie/ Spłata długoterminowych pożyczek, emisja/ wykup obligacji lub innych papierów wartościowych wobec innych instytucji finansowych

III. Zmiana stanu zobowiązań podporządkowanych

IV. Płatności z dywidend i innych wypłat na rzecz właścicieli

V. Płatności zobowiązań z tytułu umów leasingu finansowego

VI. Wpływy z emisji akcji i udziałów własnych oraz dopłat do kapitału

VII. Pozostałe pozycje

VIII. Środki pieniężne netto z działalności finansowej ( I+/- II+/- III+/- IV+/- V+/- VI+/- VII+/-)

D. Zmiana stanu środków pieniężnych netto ( A+/- B+/- C+/-)

E. Środki pieniężne na początek roku obrotowego

F. Środki pieniężne na koniec roku obrotowego (D + E)

Załącznik nr 10 do ustawy:

Sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych dla ubezpieczycieli

A. Przepływy netto x działalności operacyjnej (I-II-III+IV-V+VI-VII)

I. Wpływy z tytułu składek netto

II. Składki zapłacone z tytułu reasekuracji netto

III. Odszkodowania i świadczenia wypłacone

IV. Wpłaty reasekuratorów z tytułu udziału w odszkodowaniach

V. Podatek dochodowy zapłacony

VI. Pozostałe wpływy operacyjne

VII. Pozostałe wydatki operacyjne

B. Przepływy netto z działalności loakzyjnej (I+II+III+IV+V+VI+VII+VIII+IX+X+/-XI)

I. Wpływy z likwidacji lokat terminowych

II. Wydatki na lokaty terminowe

III. Wpływy ze sprzedaży akcji i udziałów w jednostkach zależnych i stowarzyszonych

IV. Wydatki na akcje i udziały w jednostkach zależnych i stowarzyszonych

V. Wpływy z pozostałych lokat

VI. Wydatki na pozostałe lokaty

VII. Odsetki otrzymane

VIII. Dywidendy otrzymane

IX. Wydatki na zakup wartości niematerialnych i prawnych oraz środków trwałych

X. Wpływy ze sprzedaży i likwidacji wartości niematerialnych i prawnych oraz środków trwałych

XI. Pozostałe pozycje

C. Przepływy netto z działalności finansowej ( I-II+/-III)

I. Wpływy z emisji akcji

II. Dywidendy wypłacone

III. Pozostałe pozycje

D. Nadwyżka/ Zmniejszenie środków pieniężnych (A+/-B+/-C)

I. Środki pieniężne na początek roku obrotowego

II. Niezrealizowane różne kursowe na koniec roku obrotowego

III. Środki pieniężne na koniec roku obrotowego.

Z punktu widzenia sporządzających sprawozdanie, jak również jego użytkowników problematycznym wydawać się może wybór metody prezentacji przepływów pieniężnych dla określonych grup podmiotów gospodarczych. Doświadczenia krajów zachodnich wskazują wyraźnie, iż mimo zalecania stosowania metody bezpośredniej, zdecydowana większość podmiotów gospodarczych prezentuje przepływy pieniężne metodą pośrednią.

Wśród argumentów za wykorzystaniem tej ostatniej na czoło wysuwa się zdecydowanie mniejszy koszt uzyskania informacji, przejrzystość prezentowanych danych oraz relatywnie niewielka różnica w informacyjności przepływów pieniężnych z działalności operacyjnej prezentowanych metodą bezpośrednią z punktu widzenia wielu grup użytkowników.

Nie zajmując konkretnego stanowiska w debacie "za czy przeciw" metodzie bezpośredniej wydaje się uzasadnione zalecenie większości polskich podmiotów gospodarczych sporządzania rachunku przepływów pieniężnych metodą pośrednią. Nie wymaga to tak dużego nakładu pracy i czasu, jak w przypadku metody bezpośredniej, a stanowi istotny krok naprzód, zarówno w procesie hamronizacji, jak i w zakresie informacji finansowych dostępnych dla szerokiego kręgu użytkowników. Wraz z wprowadzeniem obowiązku sporządzania rachunku przepływów pieniężnych rozpocznie się trudny okres zbierania doświadczeń w tym zakresie. Być może po kilku latach w oparciu o zebrane opinie, komentarze i wnioski płynące ze stosowania metody pośredniej okaże się, że polskie podmioty gospodarcze są przygotowane do zmiany metody i zmianę taką uważają za uzasadnioną i konieczną.

Wybór metody jest więc do pewnego stopnia kwestia otwartą i może nią pozostać przez wiele lat. Rozwiązaniem pośrednim byłoby wprowadzenie obowiązku sporządzania rachunku przepływów pieniężnych bez zalecania konkretnej metody jego przygotowania. Organ ustawodawczy może pozostawić wybór stosowanej metody sporządzającym sprawozdanie, określając dwie dopuszczalne formy rachunku i przepływów pieniężnych. Jednak analizując doświadczenia innych krajów nie wydaje się to uzasadnione, bo prawdopodobnie i tak większość podmiotów gospodarczych zdecyduje się na wybór metody pośredniej z uwagi na problemy, o których wspomniano wcześniej.

W żadnym standardzie krajowym ani międzynarodowym nie podjęto próby określenia konkretnego formatu rachunku przepływów pieniężnych. Wydaje się to jednak potrzebne, szczególnie w warunkach polskich, gdzie wszystkie podstawowe sprawozdania finansowe ujęte są w sztywne ramy przepisów prawnych i określone jednolitymi przepisami.

Kwestia istotną przy sporządzaniu sprawozdania z przepływu środków pieniężnych jest prześledzenie rodzajów i charakteru zwiększeń i zmniejszeń wielu pozycji, jak na przykład wyposażenie (w magazynie i w użytkowaniu), środki trwałe, rozliczenia między okresowe, przychody przyszłych okresów, rezerwy itd. Są to czynności niezbędne dla ustalenia, czy dane zdarzenia miały wpływ na przepływ gotówki, czy są to wartości niegotówkowe, o które należy skorygować odpowiednie pozycje sprawozdania. Z pewnością w najbliższym czasie stanie się szczegółowe określenie zasad ujmowania w rachunku przepływów pieniężnych szczegółowych pozycji (np. darowizn, konwersji długu na akcje, likwidacji majątku, wyceny papierów wartościowych wg kursu giełdowego). Metodologia oraz doświadczenia w zakresie badania i prezentowania informacji o przepływach pieniężnych są w polskiej rachunkowości obszarem stosunkowo nowym. Jednak bez właściwego określenia tego obszaru oraz rozwinięcia analizy przepływów pieniężnych w ujęciu ex ante i ex post oraz bez podjęcia wielu prac systematyzujących istotny postęp w nauce i praktyce rachunkowości nie będzie mógł być uznany za satysfakcjonujący.

| O NAS | HOLDING | SZKOLENIA OTWARTE | SZKOLENIA NA ZLECENIE | RANKINGI |

| BEZPŁATNE INFORMACJE | PYTANIA/ODPOWIEDZI | PRACA U NAS | BIBLIOTEKA |