Menedżerowie firm coraz lepiej wiedzą, co i jak należy zmienić w firmach. Znacznie rzadziej wiedzą, jak do tych zmian zjednać innych, jak zdobyć ich zaangażowanie, jak wzbudzić entuzjazm i wiarę w sukces.

Badania nad zjawiskiem przywództwa są niemal tak stare jak Republika Platona, zajmują niezliczone ilości stron w periodykach historycznych, politycznych, psychologicznych I ekonomicznych. Niestety, zbyt wielu teoretyków zarządzania zredukowało je do kilku preskryptywnych zasad, procedur i modeli i nie podjęło niektórych ważnych I ciekawych problemów związanych z tą tematyką: np. co determinuje przywódcę, kto nim zostaje a kto nie? Co dzieje się w wewnętrznym świecie naszych przywódców? Jak wygląda ich psychika?

 
Zarówno w codziennej, jak i specjalistycznej prasie obserwuję, że coraz więcej miejsca zajmują słowa: przywództwo i lider. Ciągłe mówienie i pisanie o przywództwie stało się już pewnie nudne, a tak naprawdę tylko nieliczni rozumieją, na czym przywództwo polega. Mimo że większość ludzi chce przewodzić innym, tylko niewielu potrafi to robić.

Istnieje wiele definicji i opisów przywództwa. Co kryje w sobie ten intrygujący temat i dlaczego tak trudno jest zdefiniować to pojęcie? Być może fakt, że przewodzenie jest pragnieniem większości z nas i sprawia, że emocje, które tym pragnieniem rządzą utrudniają zdefiniowanie tego pojęcia. Kilka osób poproszonych o sprecyzowanie, kim są przywódcy, przypuszczalnie poda nam różne definicje. Po wielu latach obserwacji zjawisk przywództwa, mając za sobą wieloletni proces rozwoju własnych umiejętności przywódczych, dochodzę do wniosku, że polega ono na wywieraniu wpływu. Przywództwo to zdolność zjednywania sobie ludzi i taka definicja stanowi punkt wyjścia do dalszych rozważań.

Większość osób nieprawidłowo określa pojęcie przywództwa identyfikując je z funkcją i pozycją społeczną, a nie zdolnością pozyskiwania zwolenników. Stąd też bierze się walka o stanowiska, zaszczyty i tytuły, po których osiągnięciu powstaje złudzenie przywództwa. Ten sposób myślenia stwarza dwa powszechnie występujące problemy:
* osoby posiadające formalny status przywódców sfrustrowane są brakiem zwolenników i sprawują swój urząd z pozycji posiadaczy władzy i stąd płynących wpływów,
* ci, którym brakuje tytułów nie są zdolni postrzegać siebie jako przywódców i nie rozwijają swoich umiejętności przywódczych.

Nasza pewność, że przedsiębiorstwo odniesie sukces lub poniesie porażkę, jest konkurencyjne czy chylące się ku upadkowi, zależy od jakości występującego w nim przywództwa. Aby tę jakość przywództwa utrzymać studiujemy biografię liderów historycznych i współczesnych, przeznaczamy często wiele czasu i pieniędzy na poszukiwanie przywódców, których można zatrudnić, by kontynuowali przewodnictwo wśród pracowników. Liderzy są naprawdę ważni. Ale zbyt gorliwie poszukując coraz to lepszych przywódców tracimy z oczu ludzi, którym liderzy będą przewodzić. Bez swojej armii Napoleon byłby jedynie mężczyzną z wielkimi ambicjami. To, że organizacje trwają lub upadają zależy często od obranego przez ich lidera stylu przewodzenia, a także od umiejętności zjednywania i przekonywania do siebie innych.

 
Przywództwo jako wyzwanie dla tradycyjnych firm

tradycyjne firmy stają w obliczu najróżniejszych trudności kiedy starają się dostosować do zmieniającej się gospodarki oraz przeobrażania się metod prowadzenia działalności gospodarczej i towarzyszących im standardów. Wielkość wielu działających już firm utrudnia im szybkie zmiany. Bardzo często brakuje im elastyczności w sprawnym dotrzymywaniu kroku dynamicznemu otoczeniu. 

Kultura wielu dużych organizacji kładzie szczególny nacisk na stabilność i bezpieczeństwo. Zachęca to do przedkładania postaw ,,realistycznych" nad ,,marzycielskie" i może przeciwdziałać próbom zwiększenia elastyczności i różnorodności.

Mówi się, że ten, ,,kto czyni, jak zawsze czynił otrzymuje, co zawsze otrzymywał". Jeśli zatem chcemy uzyskać coś nowego powinniśmy popierać zmiany. Trzeba jednak zdać sobie sprawę, że w zmieniającym się świecie działanie w sposób, w jaki zawsze się działało, nie gwarantuje nawet uzyskania tych co zwykle rezultatów. Sukcesu nie osiągną dziś firmy starające się działać za pomocą metod, które były skuteczne 20 lat temu.

Aby przetrwać i skutecznie działać w gwałtownie zmieniającej się globalnej rzeczywistości gospodarczej tradycyjne organizacje muszą nauczyć się wkraczać w różnorodność i sprzyjać innowacjom. Trzeba w tym celu tworzyć i umacniać wizję i przedsiębiorczość w ramach firmy.

Potrzeba przywództwa

Przywództwo określa się na ogół jako zdolność do ,,prowadzenia działalności, zadania lub realizacji czegoś" (jak na przykład dyrygowanie orkiestrą) oraz ,,doprowadzania do określonego wniosku lub uwarunkowania" (na przykład doprowadzenie do zmiany przekonań). W odniesieniu do firm i organizacji pojęcie ,,przywództwa przeciwstawia się często pojęciu ,,kierowania". Kierowanie definiuje się zwykle jako ,,zrobienie czegoś poprzez innych", a przywództwo jako ,,skłonienie innych by chcieli coś zrobić". W związku z tym przywództwo jest nieodłącznie powiązane z motywowaniem i wywieraniem wpływu na innych.

,,Kierowanie" towarzyszy ogół wzrostowi produktywności, uporządkowanemu i stabilnemu otoczeniu oraz efektywnemu i płynnemu przebiegowi działań.

Angielskie słowa leading oraz leadership wywodzą się od staroangielskiego lithan oznaczającego ,,podążać". Lead był czasownikiem kauzatywnym od lithan oznaczającym ,,spowodować/sprawić by ktoś podążał". Jakże ciekawe i godne odnotowania jest zatem to, że termin przywództwo nie pochodzi ani od ,,władzy", ani od ,,rozkazu", ani od ,,hierarchii". U podstaw znaczeniowych tego terminu leży słowo mówiące o sprawianiu, by ktoś podążał. (W języku polskim etymologia jest podobna: przywództwo i przywódca pochodzą od wieść/wodzić, czyli sprawiać, by ktoś podążał.)

Według definicji Merriam-Webster's Dictionary, przywództwo oznacza ,,wskazywanie drogi, zwłaszcza stając na czele, pociągając innych za sobą". Dlatego przywództwo wymaga często wyprzedzania innych i wpływania na nich w równej mierze poprzez swoje czyny jak i słowa. Przypomina to na przykład prowadzenie partnera w tańcu.

W najszerszym znaczeniu tego terminu, przywództwo można postrzegać jako zdolność do angażowania innych w proces realizacji celu w ramach większego systemu lub otoczenia. Innymi słowy, przywódca prowadzi lub nakierowuje współpracownika bądź grupę współpracowników na osiągnięcie określonego rezultatu w określonym kontekście organizacyjnym. W związku z tym przywództwo można zdefiniować jako zdolność do ,,wyrażenia wizji, wpływania na osiąganie wyników przez innych, zachęcania do współpracy w ramach zespołu i dawania przykładu."

Przywództwo na światowym poziomie

Organizacje światowej klasy opierają swą siłę na fascynującej wizji i wspólnych wartościach łączących wszystkich członków organizacji. W nowej atmosferze globalnie zorientowanych firm światowej klasy przywódcy nie są ,,szefami" ani ,,dowódcami" a raczej ludźmi mającymi ciekawą wizję i zdolnymi do zainteresowania tą wizją innych. Można powiedzieć, że są w stanie ,,kreować rzeczywistość, której częścią chcą zostać ludzie".

Przywództwo na światowym poziomie opiera się na możliwości wywierania wpływu związanej z kompetencjami, adekwatnością i prawością, obejmuje zarządzanie relacjami oraz wzajemne oddziaływania i komunikację w ramach organizacji, grupy lub systemu społecznego zmierzające do realizacji wizji satysfakcjonującej przyszłości, wymaga skutecznego połączenia wiedzy zawodowej, umiejętności behawioralnych i wartości osobistych, które są dostosowane do kierunku, w jakim zmierza organizacja i wspierają osiąganie jej celów.

Robert Dilts - Od lat siedemdziesiątych XX wieku znany na całym świecie trener w zakresie umiejętności i zachowań przywódczych oraz konsultant biznesu, twórca i specjalista  procesu ,,Success Factor Modeling"TM,  autor książek i artykułów na temat sposobów doskonalenia przywództwa, kreatywności, komunikacji i kształtowania zespołu.

 
Bogusław Feder - doktor nauk humanistycznych, stypendysta San Francisco State University i George Washington University w ramach East Central European Scholarship Program.Założyciel Centrum Kreowania Liderów S.A., od 1990r inicjator wprowadzenia na rynek polski wydawnictw z USA (wydane 17 tytułów z tego tematu) i programów szkoleniowych dotyczących przywództwa.
WIĘCEJ